انتقال فایل به سرور با SCP، SFTP و WinSCP (ویندوز، مک و لینوکس)

همه‌چیز از SSH شروع می‌شود

بیشتر کسانی که اولین سرور مجازی خود را می‌گیرند، بعد از اولین ورود با یک سؤال روبه‌رو می‌شوند: «حالا فایل‌های سایت یا ربات را چطور روی سرور ببرم؟» خبر خوب این است که اگر به سرور SSH دارید، ابزار انتقال فایل هم دارید. SCP و SFTP هر دو روی همان اتصال رمزنگاری‌شدهٔ SSH کار می‌کنند، از همان پورت و همان نام کاربری و رمز یا کلید استفاده می‌کنند و نصب هیچ سرویس اضافه‌ای مثل FTP روی سرور لازم نیست.

اگر هنوز به سرور وصل نشده‌اید، ابتدا آموزش اتصال به سرور با SSH را بخوانید. در این مقاله فرض می‌کنیم آی‌پی سرور 203.0.113.10 و نام کاربری root است؛ این‌ها را با مقادیر خودتان جایگزین کنید.

مقایسهٔ سریع ابزارها

قاعدهٔ کلی: برای یک فایل scp، برای کار روزمره با فایل‌ها sftp یا WinSCP، و برای هر انتقالی که حجمش زیاد است یا قرار است تکرار شود rsync.

آپلود و دانلود با SCP

ساختار دستور scp همیشه «مبدأ سپس مقصد» است. مسیر روی سرور با الگوی user@host:/path نوشته می‌شود. این دستورها را روی کامپیوتر خودتان اجرا کنید، نه داخل سرور:

# آپلود یک فایل به پوشهٔ /root سرور
scp backup.zip root@203.0.113.10:/root/

# دانلود یک فایل از سرور به پوشهٔ جاری
scp root@203.0.113.10:/var/log/nginx/error.log .

# آپلود یک پوشهٔ کامل (بازگشتی)
scp -r ./my-site root@203.0.113.10:/var/www/

# پورت SSH غیرپیش‌فرض (حرف P بزرگ)
scp -P 2222 app.tar.gz root@203.0.113.10:/opt/

دقت کنید که در scp پورت با -P بزرگ مشخص می‌شود، در حالی که در دستور ssh با -p کوچک است. این تفاوت کوچک یکی از رایج‌ترین دلایل خطای اتصال است.

در ویندوز ۱۰ و ۱۱، کلاینت OpenSSH به‌طور پیش‌فرض نصب است؛ پس همین دستورها در PowerShell هم کار می‌کنند. فقط مسیرهای محلی را به شکل ویندوزی بنویسید؛ مثلاً scp C:\Users\me\site.zip root@203.0.113.10:/root/.

کار تعاملی با SFTP

اگر می‌خواهید روی سرور بگردید، چند فایل را جابه‌جا کنید یا پوشه بسازید، sftp راحت‌تر است. یک نشست باز می‌شود که در آن دستورهایی شبیه دستورهای لینوکس دارید:

sftp root@203.0.113.10
sftp> pwd              # مسیر فعلی روی سرور
sftp> lpwd             # مسیر فعلی روی کامپیوتر خودتان
sftp> cd /var/www
sftp> put index.html   # آپلود
sftp> get config.php   # دانلود
sftp> put -r assets    # آپلود پوشه
sftp> mkdir uploads
sftp> exit

دستورهایی که با l شروع می‌شوند (مثل lcd و lls) روی سیستم محلی اجرا می‌شوند و بقیه روی سرور. برای پورت دیگر از sftp -P 2222 root@203.0.113.10 استفاده کنید.

$ scp -P 2222 site.zip root@203.0.113.10:/root/site.zip                    100%  ...   ...MB/s   00:...$ rsync -avP ./data/ root@203.0.113.10:/opt/data/sending incremental file list...sent ... bytes  received ... bytes$ 

انتقال حرفه‌ای با rsync

rsync برای انتقال‌های بزرگ بهترین انتخاب است، چون فقط بخش‌های تغییرکرده را می‌فرستد و اگر اتصال قطع شود، با اجرای دوباره از همان‌جا ادامه می‌دهد. این ویژگی وقتی کیفیت اینترنت بین‌المللی نوسان دارد اهمیت زیادی پیدا می‌کند. rsync باید روی هر دو طرف نصب باشد (روی اغلب توزیع‌های لینوکس از قبل نصب است):

# همگام‌سازی پوشه با نمایش پیشرفت و فشرده‌سازی در مسیر
rsync -avz --progress ./my-site/ root@203.0.113.10:/var/www/my-site/

# ادامه دادن انتقال فایل بزرگ قطع‌شده
rsync -avP big-file.iso root@203.0.113.10:/root/

# پورت غیرپیش‌فرض
rsync -avz -e "ssh -p 2222" ./data/ root@203.0.113.10:/opt/data/

# اجرای آزمایشی بدون تغییر واقعی
rsync -avzn --delete ./my-site/ root@203.0.113.10:/var/www/my-site/

به اسلش انتهای مسیر مبدأ دقت کنید: ./my-site/ یعنی «محتوای پوشه» و ./my-site یعنی «خود پوشه». گزینهٔ --delete فایل‌هایی را که در مبدأ نیستند از مقصد پاک می‌کند؛ همیشه اول با -n (اجرای آزمایشی) نتیجه را ببینید.

برای فایل‌هایی که از قبل فشرده هستند (zip، mp4، jpg) گزینهٔ -z فایده‌ای ندارد و فقط CPU مصرف می‌کند؛ در این حالت آن را حذف کنید.

انتقال گرافیکی در ویندوز با WinSCP

اگر با خط فرمان راحت نیستید، WinSCP رایگان و ساده است:

1. WinSCP را نصب و اجرا کنید.
2. در پنجرهٔ Login، پروتکل (File protocol) را روی SFTP بگذارید.
3. در Host name آی‌پی سرور، در Port number پورت SSH (پیش‌فرض ۲۲) و نام کاربری و رمز را وارد کنید.
4. اگر با کلید وارد می‌شوید، از Advanced ← SSH ← Authentication فایل کلید خصوصی را انتخاب کنید (WinSCP کلید OpenSSH را به فرمت ppk تبدیل می‌کند).
5. Login را بزنید؛ سمت چپ کامپیوتر شما و سمت راست سرور است و فایل‌ها را با کشیدن جابه‌جا می‌کنید.

FileZilla هم همین کار را انجام می‌دهد؛ فقط هنگام اتصال آدرس را به شکل sftp://203.0.113.10 بنویسید تا به‌جای FTP از SFTP استفاده کند. FTP ساده رمز را بدون رمزنگاری می‌فرستد و روی سرورهای امروزی نباید فعالش کنید.

امنیت و ورود بدون رمز

همهٔ این ابزارها از کلید SSH پشتیبانی می‌کنند. وقتی کلید را یک بار روی سرور قرار دهید، scp و rsync دیگر رمز نمی‌خواهند و می‌توانید آن‌ها را در اسکریپت‌های بکاپ خودکار به کار ببرید. روش ساخت کلید و غیرفعال کردن ورود با رمز در مقالهٔ کلید SSH و تغییر پورت توضیح داده شده است.

اگر می‌خواهید کسی فقط به یک پوشه دسترسی SFTP داشته باشد و نتواند دستور اجرا کند، می‌توانید با تنظیم ChrootDirectory و ForceCommand internal-sftp در فایل sshd_config او را محدود کنید. جزئیات این گزینه‌ها در مستندات OpenSSH آمده است.

فشرده کردن پیش از انتقال تعداد زیادی فایل کوچک

انتقال هزاران فایل کوچک (مثلاً پوشهٔ node_modules یا فایل‌های یک سایت وردپرسی) با scp کند است، چون برای هر فایل کار جداگانه‌ای انجام می‌شود. در این حالت بهتر است ابتدا پوشه را در یک فایل آرشیو بسته‌بندی کنید، فقط همان یک فایل را منتقل کنید و روی سرور باز کنید:

tar -czf site.tar.gz my-site/
scp site.tar.gz root@203.0.113.10:/var/www/
ssh root@203.0.113.10 "cd /var/www && tar -xzf site.tar.gz && rm site.tar.gz"

حتی می‌توانید بدون ساخت فایل میانی، خروجی tar را مستقیم از راه SSH بفرستید: tar -cz my-site | ssh root@203.0.113.10 "tar -xz -C /var/www". این روش برای مهاجرت سایت از یک سرور به سرور دیگر هم بسیار کاربردی است.

خطاهای رایج و راه‌حل

Permission denied: یا رمز و کلید اشتباه است، یا کاربر شما روی پوشهٔ مقصد اجازهٔ نوشتن ندارد. مثلاً کاربر عادی نمی‌تواند مستقیم در /var/www بنویسد؛ فایل را در پوشهٔ خانه آپلود کنید و سپس روی سرور با sudo mv جابه‌جا کنید.

Connection timed out یا Connection refused: مشکل از خود اتصال SSH است، نه از scp. پورت، فایروال و روشن بودن سرور را بررسی کنید؛ مقالهٔ رفع خطای Connection timed out در SSH مراحل را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد.

No such file or directory: مسیر مبدأ یا مقصد اشتباه است. اگر نام فایل فاصله دارد، آن را در کوتیشن بگذارید.

سرعت پایین: سرعت انتقال به مسیر شبکه بین شما و سرور بستگی دارد. برای انتقال حجم زیاد بین دو سرور، دستور را مستقیم روی یکی از سرورها اجرا کنید تا داده از اینترنت خانگی شما عبور نکند. اگر سرور در ایران است، ترافیک دانلود آن جداگانه محاسبه می‌شود؛ جزئیات را در صورتحساب ترافیک سرور ایران ببینید.

جمع‌بندی برای انتخاب سریع

برای یک فایل از scp، برای مرور و مدیریت فایل‌ها از sftp یا WinSCP و برای پوشه‌های بزرگ، مهاجرت سایت و بکاپ از rsync استفاده کنید. همه روی SSH هستند، پس امنیت انتقال به امنیت ورود SSH شما بستگی دارد. اگر سرور جدیدی برای میزبانی پروژه لازم دارید، سرور مجازی ایران و سرور خارج کلودیفای هر دو با دسترسی SSH کامل تحویل داده می‌شوند.

سؤالات متداول