اینترنت ملی شد؛ کسب‌وکار و سایت شما چه کند؟ (همراه با توضیح اینترنت پرو)

اینترنت ملی چیست و وقتی «ملی می‌شود» چه چیزی کار می‌کند؟

در اصطلاح رایج، «اینترنت ملی» حالتی است که شبکهٔ داخل کشور (سایت‌ها، اپ‌ها و سرویس‌هایی که روی سرورهای داخل ایران میزبانی می‌شوند) کار می‌کند، اما دسترسی به اینترنت بین‌الملل قطع یا به‌شدت محدود شده است. تجربهٔ دوره‌های اخیر نشان داده این وضعیت می‌تواند از چند ساعت تا چند هفته طول بکشد.

برای تشخیص این‌که الان در کدام وضعیت هستید، روش‌های تشخیص اختلال و ملی شدن اینترنت و دیده‌بان شبکهٔ کلودیفای را ببینید.

چک‌لیست آمادگی کسب‌وکار آنلاین

این چک‌لیست را در روزهای عادی انجام دهید؛ در روز قطعی، بیشتر این کارها دیگر ممکن نیست.

۱. محل میزبانی سایت

اگر بیشتر مشتریان شما داخل ایران‌اند، سایت و API را روی سرور داخل ایران نگه دارید. سایتی که روی سرور خارج است، در قطع بین‌الملل برای کاربران داخل ایران عملاً از دسترس خارج می‌شود. گزینه‌ها و هزینه را در میزبانی سایت روی سرور مجازی و سرور مجازی ایران ببینید؛ برای مقایسهٔ دقیق، سرور ایران یا خارج؟ را بخوانید.

۲. وابستگی‌های خارجی صفحه‌ها

صفحه‌ای که فونت را از Google Fonts، کتابخانهٔ JavaScript را از یک CDN خارجی یا کپچا را از سرویس خارجی می‌گیرد، در قطع بین‌الملل ناقص یا بسیار کند بالا می‌آید. یک بار سایت را با ابزار توسعه‌دهندهٔ مرورگر (زبانهٔ Network) باز کنید و هر درخواستی را که به دامنهٔ خارجی می‌رود فهرست کنید:

• فونت‌ها و فایل‌های CSS و JS را روی سرور خودتان میزبانی کنید.
• اسکریپت‌های آمار و تبلیغات خارجی را طوری بارگذاری کنید که اگر پاسخ ندادند، صفحه منتظرشان نماند (async یا defer).
• کپچای خارجی را با راهکاری که روی سرور خودتان اجرا می‌شود جایگزین کنید یا برایش حالت جایگزین بگذارید.

۳. پرداخت، پیامک و ایمیل

• پرداخت: درگاه پرداخت داخلی معمولاً در قطع بین‌الملل کار می‌کند؛ درگاه‌های ارزی و رمزارزی خارجی نه.
• پیامک و کد یک‌بارمصرف: ارسال کد ورود را به سرویس پیامک داخلی بسپارید. ورود با ایمیل از سرویس‌های خارجی در این روزها کار نمی‌کند.
• ایمیل: اگر ایمیل سازمانی شما روی سرویس خارجی است، برای اطلاع‌رسانی ضروری یک کانال داخلی جایگزین داشته باشید.

۴. ابزار تیم فنی: کد، پکیج و ایمیج

تیم‌های نرم‌افزاری بیش از همه آسیب می‌بینند، چون تقریباً همهٔ ابزارها به مخازن خارجی وابسته‌اند:

• مخزن کد: یک نسخهٔ قرینه (mirror) از مخازن اصلی را روی یک سرور داخلی با Gitea یا GitLab نگه دارید و به‌طور خودکار همگام کنید.
• پکیج‌ها: میرورهای داخلی npm، pip و apt را از قبل تنظیم و تست کنید؛ راهنما: میرور npm و pip روی سرور ایران و رفع خطای ۴۰۳ در apt و docker.
• ایمیج‌های داکر: ایمیج‌های لازم را از قبل روی سرور داخلی نگه دارید یا با docker save به فایل تبدیل کنید؛ آموزش: انتقال ایمیج داکر بدون اینترنت.
• مستندات: مستندات حیاتی (مثل راهنمای استقرار) را در مخزن خودتان نگه دارید، نه فقط در یک ویکی خارجی.

۵. پشتیبان‌گیری در دو محل

یک نسخهٔ پشتیبان روی سرور داخلی و یک نسخه روی سرور خارج داشته باشید. اگر فقط نسخهٔ خارجی دارید، در قطع بین‌الملل به آن نمی‌رسید؛ اگر فقط نسخهٔ داخلی دارید، در خرابی دیتاسنتر داخلی آسیب‌پذیرید. روش خودکار: پشتیبان‌گیری با rsync.

۶. DNS و دامنه

مطمئن شوید رکوردهای DNS دامنه از داخل ایران قابل دریافت‌اند و TTL منطقی (مثلاً چند دقیقه تا یک ساعت) دارند تا اگر لازم شد سرویس را به سرور دیگری منتقل کنید، تغییر سریع اعمال شود. دربارهٔ رکوردها در راهنمای رکوردهای DNS بخوانید.

۷. پایش و اطلاع‌رسانی به مشتری

پایش سرویس را از داخل ایران هم انجام دهید و یک صفحهٔ وضعیت یا کانال داخلی برای اطلاع‌رسانی به مشتریان داشته باشید. مشتری که بداند مشکل موقت و سراسری است، کمتر سفارش را لغو می‌کند.

اینترنت پرو چیست؟

«اینترنت پرو» (که در گزارش‌ها با عنوان «اینترنت پایدار کسب‌وکارها» هم آمده) طبق گزارش رسانه‌ها از اوایل ۱۴۰۵ با پیامک برای برخی مشترکان اپراتورهای همراه آغاز شد و سخنگوی دولت در اردیبهشت ۱۴۰۵ آن را راهکاری برای حفظ ارتباط کسب‌وکارها در شرایط بحرانی معرفی کرد. خلاصهٔ آن‌چه تا امروز گزارش شده:

• چه کسانی: گروه‌های مشخصی مثل شرکت‌های ثبت‌شده، اعضای اتاق بازرگانی و اصناف، استارتاپ‌ها و فعالان فناوری، وکلا، پزشکان و اعضای جامعهٔ دانشگاهی؛ فهرست گروه‌ها به‌تدریج گسترش یافته است. ثبت‌نام عمومی برای همه وجود ندارد.
• چطور کار می‌کند: از طریق یک نقطهٔ دسترسی (APN) جداگانه در اپراتور همراه؛ ترافیک داخلی و بین‌الملل از مسیرهای جدا عبور می‌کند.
• چه چیزی باز است: گزارش‌ها حاکی است دسترسی به برخی سرویس‌ها و پیام‌رسان‌ها فراهم است اما این اینترنت کاملاً بدون فیلتر نیست و تجربهٔ کاربران متفاوت است.
• هزینه: گزارش‌های رسانه‌ای از بسته‌های حدود ۴۰ تا ۵۰ گیگابایتی با قیمتی حدود ۲ میلیون تومان خبر داده‌اند؛ قیمت و شرایط ممکن است تغییر کند و باید از اپراتور استعلام شود.

اصطلاح «اینترنت طبقاتی» در رسانه‌ها برای توصیف همین ساختار چندلایه (اینترنت عمومی، اینترنت پرو، سیم‌کارت سفید) به کار می‌رود.

اینترنت پرو برای کسب‌وکار کافی است؟

برای کارمندی که باید به چند سرویس خارجی دسترسی داشته باشد، ممکن است کمک کند. اما مشتریان شما اینترنت پرو ندارند. اگر سایت یا اپ شما روی سرور خارج است، مشتری داخل ایران در قطع بین‌الملل به آن نمی‌رسد، هر نوع اینترنتی که تیم خودتان داشته باشد. پس اینترنت پرو را مکمل بدانید، نه جایگزین معماری درست سرویس.

برنامهٔ روز قطعی

1. وضعیت را از دیده‌بان شبکه و یک منبع دوم بررسی کنید؛ رادارهای شبکه را بشناسید.
2. در کانال داخلی به مشتریان اطلاع دهید که چه چیزی کار می‌کند و چه چیزی نه.
3. استقرار نسخه‌های تازه را فقط با میرورهای داخلی انجام دهید یا تا پایان قطعی متوقف کنید.
4. سفارش‌ها و تیکت‌هایی را که به سرویس خارجی وابسته‌اند، جدا و پیگیری کنید.
5. پس از وصل شدن، همگام‌سازی پشتیبان‌ها و مخازن کد را بررسی کنید.

سؤالات متداول