رادار آروان کلود و دیگر رادارهای شبکه؛ راهنمای خواندن وضعیت اینترنت ایران

رادار شبکه چیست و چرا چند رادار داریم؟

اینترنت یک سیستم واحد نیست؛ شبکهٔ اپراتورها، دیتاسنترها، درگاه‌های بین‌الملل و هزاران سرویس با هم کار می‌کنند. هر رادار فقط بخشی از این تصویر را از یک زاویه می‌بیند:

• بعضی رادارها دسترسی به سایت‌ها را می‌سنجند (آیا گوگل از دیتاسنتر تهران باز می‌شود؟).
• بعضی ترافیک واقعی کاربران را اندازه می‌گیرند (کاربران ایرانی امروز چقدر به یک شبکهٔ جهانی درخواست فرستاده‌اند؟).
• بعضی زیرساخت شبکه را پایش می‌کنند (چند بلوک آی‌پی به پینگ جواب می‌دهند و چند مسیر BGP دیده می‌شود؟).

به همین دلیل ممکن است یک رادار وضعیت را «عادی» نشان دهد و دیگری «اختلال». این تناقض نیست؛ هرکدام چیز متفاوتی را می‌سنجند.

رادار آروان کلود چیست؟

رادار ابر آروان در نشانی radar.arvancloud.ir یکی از شناخته‌شده‌ترین رادارهای داخلی است. طبق معرفی خود آروان، این سامانه از تعدادی دیتاسنتر پرترافیک داخل ایران (در شهرهایی مثل تهران، مشهد، اصفهان و تبریز) با درخواست HTTPS، دسترسی به چند سایت پربازدید داخلی و خارجی را آزمایش می‌کند. در معرفی نسخهٔ دوم، سایت‌هایی مثل گوگل، گیت‌هاب، ویکی‌پدیا، اینستاگرام، توییچ، آپارات، ورزش سه و دیجی‌کالا نام برده شده و امکان دیدن آرشیو چند ساعت یا چند روز گذشته اضافه شده است. فهرست دقیق مقصدها و دیتاسنترها ممکن است از آن زمان تغییر کرده باشد.

رادار آروان را چطور بخوانیم؟

• هر ردیف یک دیتاسنتر یا نقطهٔ سنجش است و هر ستون یک سایت مقصد. اگر یک ستون (مثلاً یک سایت خارجی) از همهٔ دیتاسنترها خطا دارد، مشکل از همان مقصد یا مسیر بین‌الملل است.
• اگر یک ردیف کامل خطا دارد، مشکل از همان دیتاسنتر یا اپراتور است، نه از کل کشور.
• اگر سایت‌های خارجی از همهٔ دیتاسنترها خطا دارند ولی سایت‌های داخلی سالم‌اند، احتمالاً ارتباط بین‌الملل قطع یا محدود شده است.
• به زمان دقت کنید. یک خطای تکی در چند دقیقه معمولاً نوسان است؛ خطای پیوسته در چند نمونهٔ پشت‌سرهم معنی‌دار است.

محدودیت‌های رادار آروان

این رادار از دیتاسنترها می‌سنجد، نه از اینترنت خانگی یا همراه کاربران. ممکن است دیتاسنترها به سایت‌های خارجی دسترسی داشته باشند در حالی که کاربران عادی روی اینترنت همراه محدودیت بیشتری دارند. همچنین تعداد مقصدها محدود است و اختلال در یک سرویس خاص (مثلاً یک API) لزوماً در آن دیده نمی‌شود.

Cloudflare Radar: ترافیک واقعی از دید یک شبکهٔ جهانی

Cloudflare بخش بزرگی از سایت‌های جهان را از لبهٔ شبکهٔ خود سرویس می‌دهد، بنابراین تغییر ناگهانی تعداد درخواست‌هایی که از یک کشور به آن می‌رسد، نشانهٔ خوبی از وضعیت دسترسی کاربران است. در صفحهٔ ایران در Cloudflare Radar می‌توانید روند ترافیک را با روزها و هفته‌های قبل مقایسه کنید و در بخش Outage Center قطعی‌های ثبت‌شده را ببینید. رسانه‌های فناوری ایران هم در گزارش‌های اختلال، داده‌های استانی کلودفلر را منتشر می‌کنند.

نکتهٔ مهم در خواندن آن: اعداد Cloudflare «نسبت به الگوی معمول» هستند، نه درصد کاربران متصل. افت ترافیک یک استان به ۴۰٪ الگوی معمول یعنی درخواست‌ها کم شده‌اند، نه این‌که ۶۰٪ مردم قطع‌اند. ترافیک بیش از ۱۰۰٪ هم می‌تواند نشانهٔ تغییر مسیر ترافیک (مثلاً استفادهٔ گسترده از فیلترشکن) باشد.

IODA: پایش زیرساخت اینترنت

IODA پروژهٔ پژوهشی مؤسسهٔ فناوری جورجیاست که سه سیگنال اصلی را برای هر کشور و استان منتشر می‌کند:

اگر BGP عادی است ولی پاسخ‌گویی پینگ افت کرده، شبکه سر جایش است اما بخشی از کاربران یا مسیرها از دسترس خارج‌اند. قطعی‌های بزرگ معمولاً در هر دو سیگنال دیده می‌شوند.

دیده‌بان شبکهٔ کلودیفای

دیده‌بان شبکهٔ کلودیفای چند لایه را در یک صفحه کنار هم گذاشته است:

• استان‌ها: وضعیت ۳۱ استان بر اساس سیگنال‌های عمومی IODA، با مقایسه با میانهٔ هفت روز گذشته؛ سطح هر استان بدترین حالت دو سیگنال ping/24 و BGP است.
• شهرها: پایش مستقیم از داخل کشور به نقاط سنجشی که واقعاً در همان شهر میزبانی شده‌اند؛ شهری که نقطهٔ سنجش تأییدشده ندارد، عدد ساختگی نمی‌گیرد.
• سرویس‌ها: درخواست HTTPS واقعی از دو پایشگر در تهران به سرویس‌های پرکاربرد، در کنار یک نقطهٔ مرجع خارج از ایران تا معلوم شود مشکل از خود سرویس است یا از مسیر ایران. سرویس‌های فیلترشده جدا علامت می‌خورند.
• سلامت کلودیفای: وضعیت سایت، پنل، API و سامانهٔ قیمت.

همهٔ داده‌ها هر ۱۰ دقیقه به‌روز می‌شوند و روش محاسبه در خود صفحه توضیح داده شده است.

مقایسهٔ رادارهای شبکه

اختلال واقعی را از نوسان تشخیص دهید

1. دو منبع مستقل را مقایسه کنید. افت هم‌زمان در دو رادار با روش‌های متفاوت (مثلاً IODA و Cloudflare) تقریباً همیشه اختلال واقعی است.
2. به الگوی شبانه‌روز توجه کنید. ترافیک نیمه‌شب همیشه کمتر از عصر است؛ رادارهای خوب با الگوی همان ساعت در روزهای قبل مقایسه می‌کنند.
3. به بیش از یک نمونه نگاه کنید. یک نقطهٔ قرمز تکی ممکن است دیررس بودن داده باشد.
4. تجربهٔ خودتان را بسنجید. با روش‌های تشخیص اختلال اینترنت، ping و mtr ببینید اتصال خودتان در چه وضعی است.

برای مدیران سرور و صاحبان سایت

رادارهای عمومی وضعیت کل شبکه را نشان می‌دهند، نه سرویس شما را. برای سرویس خودتان پایش اختصاصی از هر دو سمت (داخل و خارج ایران) راه بیندازید تا بدانید قطعی از سرور شماست، از مسیر یا از کل شبکه. اگر کاربران شما بیشتر داخل ایران‌اند، میزبانی روی سرور مجازی ایران در روزهای اختلال بین‌الملل پایداری بیشتری دارد؛ گزینه‌ها را در میزبانی سایت روی سرور مجازی ببینید.

سؤالات متداول