نصب Uptime Kuma؛ مانیتورینگ رایگان سایت و سرور با اعلان تلگرام

چرا مانیتورینگ لازم است؟

بدترین راه برای فهمیدن قطع شدن سایت، پیام یک مشتری ناراضی است. سایت ممکن است به دلایل زیادی از دسترس خارج شود: پر شدن دیسک، توقف سرویس پس از به‌روزرسانی، تمام شدن گواهی SSL، مشکل DNS یا قطعی شبکهٔ دیتاسنتر. هرچه زودتر باخبر شوید، زمان قطعی کوتاه‌تر است.

Uptime Kuma یک ابزار متن‌باز و رایگان است که روی سرور خودتان اجرا می‌شود و در فاصله‌های منظم سایت‌ها و سرویس‌ها را بررسی می‌کند. اگر چیزی از کار افتاد، از طریق تلگرام، ایمیل، دیسکورد، Slack یا ده‌ها روش دیگر خبرتان می‌کند. رابط کاربری ساده و زیبایی دارد و برای راه‌اندازی به دانش خاصی نیاز ندارد.

Uptime Kuma چطور کار می‌کند

کجا نصبش کنیم؟

نکتهٔ کلیدی: مانیتور را روی همان سروری که پایش می‌کند نصب نکنید. اگر سرور خاموش شود یا شبکه‌اش قطع شود، Uptime Kuma هم همراهش از کار می‌افتد و هیچ اعلانی نمی‌فرستد. بهترین گزینه یک سرور مجازی کوچک و جداگانه است، ترجیحاً در دیتاسنتر یا حتی کشوری دیگر. Uptime Kuma منابع کمی مصرف می‌کند و روی کوچک‌ترین سرورها هم به‌راحتی اجرا می‌شود.

اگر سرورهای شما هم در ایران و هم خارج هستند، دید از دو نقطه ارزشمند است: گاهی سایت از داخل در دسترس است و از خارج نه، یا برعکس، و یک مانیتور تنها این تفاوت را نشان نمی‌دهد.

نصب با داکر

پیش‌نیاز، داکر نصب‌شده طبق آموزش نصب داکر است. سریع‌ترین روش یک فایل Compose کوچک است:

services:
  uptime-kuma:
    image: louislam/uptime-kuma:1
    restart: unless-stopped
    ports:
      - "127.0.0.1:3001:3001"
    volumes:
      - kuma-data:/app/data
volumes:
  kuma-data:

mkdir -p ~/kuma && cd ~/kuma
nano docker-compose.yml
docker compose up -d

پورت فقط روی 127.0.0.1 منتشر شده تا از اینترنت مستقیم در دسترس نباشد. همهٔ تنظیمات و تاریخچه در volume با نام kuma-data ذخیره می‌شود و با حذف و ساخت دوبارهٔ کانتینر از بین نمی‌رود.

انتشار با دامنه و HTTPS

Uptime Kuma از WebSocket استفاده می‌کند، پس در Nginx هدرهای Upgrade لازم است:

server {
    listen 80;
    server_name status.example.com;
    location / {
        proxy_pass http://127.0.0.1:3001;
        proxy_http_version 1.1;
        proxy_set_header Upgrade $http_upgrade;
        proxy_set_header Connection "upgrade";
        proxy_set_header Host $host;
    }
}

سپس با sudo certbot --nginx -d status.example.com گواهی بگیرید. این الگو در آموزش Nginx برای اپلیکیشن‌های داکر با جزئیات آمده است. اولین بار که آدرس را باز می‌کنید، از شما می‌خواهد حساب مدیر بسازید؛ این کار را فوراً انجام دهید و رمز قوی انتخاب کنید.

انواع مانیتور

پس از ورود، با دکمهٔ «Add New Monitor» مانیتور بسازید. مهم‌ترین انواع:

• HTTP(s): آدرس را درخواست می‌کند و کد وضعیت را بررسی می‌کند. پایه‌ای‌ترین مانیتور برای هر سایت.
• HTTP(s) - Keyword: علاوه بر کد وضعیت، بررسی می‌کند متن مشخصی در صفحه وجود دارد. این مهم است، چون گاهی سایت کد 200 برمی‌گرداند اما صفحه خالی یا صفحهٔ خطای برنامه است.
• TCP Port: بررسی می‌کند پورتی باز است و اتصال می‌پذیرد؛ برای SSH، دیتابیس یا سرویس‌های غیروبی. مفهوم پورت در مقالهٔ پورت شبکه آمده است.
• Ping: در دسترس بودن سرور در سطح شبکه. اگر فایروال سرور ICMP را مسدود کرده باشد، این مانیتور همیشه قطع نشان می‌دهد.
• DNS: بررسی می‌کند رکورد DNS به مقدار مورد انتظار اشاره می‌کند.
• Docker Container: وضعیت یک کانتینر روی همان سرور.
• Push: برعکس بقیه؛ سرویس شما باید به‌طور منظم به یک آدرس خبر بدهد. اگر خبر نرسید، هشدار می‌دهد. برای کرون‌جاب‌ها و پشتیبان‌گیری‌ها عالی است.

کدام نوع مانیتور؟

مانیتور فعال

• HTTP و Keyword برای سایت‌ها
• TCP Port برای SSH و دیتابیس
• DNS برای رکوردهای مهم
• Uptime Kuma خودش بررسی می‌کند

در برابر

مانیتور Push

• کرون‌جاب و پشتیبان‌گیری
• اسکریپت‌های دوره‌ای
• سرویس‌های پشت فایروال
• سرویس شما باید خبر بدهد

تنظیمات مهم هر مانیتور

• Heartbeat Interval: فاصلهٔ بررسی. فاصلهٔ خیلی کوتاه بار بی‌دلیل ایجاد می‌کند؛ برای بیشتر سایت‌ها یک دقیقه مناسب است.
• Retries: چند بار پیاپی باید شکست بخورد تا وضعیت «قطع» اعلام شود. مقدار یک یا دو جلوی هشدارهای کاذب ناشی از یک خطای گذرای شبکه را می‌گیرد.
• Certificate Expiry Notification: در مانیتورهای HTTPS این گزینه را فعال کنید تا چند روز پیش از انقضای گواهی هشدار بگیرید. این بهترین بیمه در برابر مشکلات تمدید Let's Encrypt است.
• Accepted Status Codes: اگر صفحه‌ای عمداً ریدایرکت می‌کند، کدهای مربوط را مجاز کنید یا مانیتور را روی آدرس نهایی بگذارید.

برای یک سایت معمولی چه مانیتورهایی بسازیم؟

یک مجموعهٔ پیشنهادی برای یک سایت فروشگاهی یا شرکتی روی یک سرور:

• صفحهٔ اصلی با Keyword: یک عبارت ثابت از فوتر یا عنوان سایت را بررسی کنید تا صفحهٔ خطای برنامه با کد 200 هم شناسایی شود.
• یک صفحهٔ پویا: مثلاً صفحهٔ جست‌وجو یا یک محصول که به دیتابیس وابسته است. اگر دیتابیس از کار بیفتد، صفحهٔ اصلی کش‌شده ممکن است هنوز باز شود اما این صفحه نه.
• پورت SSH: برای اطمینان از اینکه سرور در سطح شبکه زنده است و می‌توانید به آن وصل شوید.
• انقضای گواهی: روی مانیتور HTTPS اصلی فعال باشد.
• Push برای پشتیبان‌گیری: تا اگر پشتیبان شبانه اجرا نشد، صبح باخبر شوید.

اگر سایت پشت CDN است، یک مانیتور جداگانه هم مستقیم روی سرور اصلی بگذارید؛ مثلاً یک زیردامنهٔ بدون پروکسی یا آدرس سلامت مخصوص. این‌طور وقتی خطایی رخ می‌دهد، فوراً می‌فهمید مشکل از CDN است یا از سرور. توضیح این تفکیک در مقالهٔ خطاهای 5xx در CDN آمده است.

اعلان‌ها

از بخش Settings و سپس Notifications، روش اعلان را تعریف کنید. برای تلگرام:

1. با BotFather یک ربات بسازید و توکن آن را بگیرید.
2. به ربات پیام بدهید و شناسهٔ چت خود را پیدا کنید؛ Uptime Kuma در فرم تنظیم دکمه‌ای برای پیدا کردن خودکار آن دارد.
3. توکن و شناسه را وارد و دکمهٔ Test را بزنید.

گزینهٔ «Default enabled» را فعال کنید تا این اعلان روی همهٔ مانیتورهای جدید فعال باشد. بهتر است حداقل دو کانال اعلان داشته باشید؛ مثلاً تلگرام و ایمیل، تا اگر یکی در دسترس نبود، دیگری خبر برساند.

صفحهٔ وضعیت عمومی

Uptime Kuma می‌تواند یک صفحهٔ وضعیت عمومی بسازد که مشتریان ببینند کدام سرویس‌ها سالم‌اند. از بخش Status Pages یک صفحه بسازید، مانیتورهای عمومی را به آن اضافه کنید و در صورت قطعی، یک اطلاعیه منتشر کنید. این صفحه تعداد تیکت‌ها و سؤال‌های تکراری را هنگام قطعی کاهش می‌دهد. فقط مراقب باشید مانیتورهای داخلی، مثل دیتابیس یا آدرس‌های مدیریتی، را در صفحهٔ عمومی قرار ندهید.

راه‌اندازی در پنج قدم

1. سرور جداگانه

   یک سرور کوچک مستقل از سرورهای تحت پایش.

2. اجرای کانتینر

   Compose با پورت روی 127.0.0.1 و volume داده.

3. دامنه و HTTPS

   Nginx با هدرهای WebSocket و گواهی Certbot.

4. ساخت مانیتورها

   HTTP با Keyword، هشدار گواهی و Retries مناسب.

5. اعلان و تست

   تلگرام و ایمیل؛ با دکمهٔ Test مطمئن شوید پیام می‌رسد.

پشتیبان‌گیری و به‌روزرسانی

همهٔ داده‌ها در پوشهٔ /app/data داخل کانتینر و در volume ذخیره می‌شوند. از بخش Settings و سپس Backup می‌توانید تنظیمات را به فایل JSON صادر کنید، اما مطمئن‌ترین روش، پشتیبان‌گیری از خود volume است. برای به‌روزرسانی:

cd ~/kuma
docker compose pull
docker compose up -d

پیش از به‌روزرسانی‌های بزرگ، یادداشت‌های انتشار را بخوانید و از volume پشتیبان بگیرید.

سؤالات متداول