پاک کردن کش CDN (Purge)؛ چه زمانی، به چه روشی و با چه احتیاطی

Purge چیست؟

CDN نسخه‌ای از فایل‌ها و صفحه‌های سایت را در سرورهای لبه، که در نقاط مختلف قرار دارند، ذخیره می‌کند تا کاربران آن‌ها را از نزدیک‌ترین نقطه دریافت کنند. این نسخه‌ها تا پایان مدتی که هدر Cache-Control یا قانون CDN تعیین کرده، معتبر می‌مانند. اگر در این فاصله فایل را روی سرور اصلی تغییر دهید، کاربران همچنان نسخهٔ قدیمی را می‌بینند.

Purge یعنی به CDN بگویید نسخه‌های ذخیره‌شدهٔ یک یا چند آدرس را دور بیندازد. درخواست بعدی برای آن آدرس، به‌جای دریافت از کش، به سرور اصلی می‌رود، نسخهٔ تازه را می‌گیرد و دوباره در لبه ذخیره می‌کند. اگر با سازوکار کش آشنا نیستید، مقالهٔ کش چیست را ببینید.

چرخهٔ Purge

چه زمانی Purge لازم است؟

• تغییر فوری محتوا: قیمت یا موجودی یک محصول عوض شده، اطلاعیه‌ای باید فوراً دیده شود یا اشتباهی در صفحه باید اصلاح شود.
• انتشار نسخهٔ جدید سایت وقتی فایل‌های CSS و JS نام ثابت دارند.
• حذف محتوای حساس: فایلی که اشتباهی منتشر شده باید فوراً از همهٔ لبه‌ها حذف شود؛ پس از حذف از سرور اصلی، حتماً کش را هم پاک کنید.
• رفع یک خطای کش‌شده: گاهی یک صفحهٔ خطا، مثلاً یک 404 یا 5xx موقت، کش می‌شود و پس از رفع مشکل باید پاک شود.
• تغییر قانون‌های کش: پس از اصلاح هدرها یا قوانین کش، نسخه‌های قبلی با قاعدهٔ قدیم ذخیره شده‌اند.

روش‌های Purge

بیشتر CDNها چند سطح Purge دارند. قاعدهٔ کلی: همیشه دقیق‌ترین روشی را انتخاب کنید که کار را انجام می‌دهد.

پاک کردن آدرس مشخص. یک یا چند آدرس کامل را وارد می‌کنید و فقط همان‌ها پاک می‌شوند. دقیق‌ترین و کم‌خطرترین روش است. به نسخه‌های مختلف یک آدرس دقت کنید: آدرس با و بدون www، با و بدون اسلش انتهایی و با رشتهٔ کوئری‌های مختلف ممکن است در کش جدا باشند.

پاک کردن بر اساس پیشوند یا پوشه. همهٔ آدرس‌هایی که با یک مسیر شروع می‌شوند، مثلاً /blog/ یا /assets/img/. برای وقتی که یک بخش کامل سایت تغییر کرده است.

پاک کردن بر اساس تگ. برخی CDNها اجازه می‌دهند سرور اصلی در پاسخ هر صفحه یک هدر با تگ‌هایی مثل product-123 بفرستد. وقتی آن محصول تغییر کرد، فقط با یک دستور همهٔ صفحه‌هایی که آن تگ را دارند پاک می‌شوند؛ صفحهٔ محصول، صفحهٔ دسته و نتایج جست‌وجو. این قدرتمندترین روش برای سایت‌های پویاست، اما به پشتیبانی CDN و تغییر در برنامه نیاز دارد.

پاک کردن کل کش. همهٔ محتوای ذخیره‌شدهٔ دامنه پاک می‌شود. ساده است اما پرهزینه‌ترین گزینه است.

از دقیق‌ترین تا پرخطرترین

1. آدرس مشخص

   فقط صفحه یا فایل تغییرکرده؛ کم‌خطرترین گزینه.

2. تگ

   همهٔ صفحه‌های مرتبط با یک محصول یا نوشته؛ نیازمند پشتیبانی CDN.

3. پیشوند یا پوشه

   یک بخش کامل سایت مثل /blog/.

4. کل کش

   فقط در شرایط اضطراری و ساعت کم‌ترافیک؛ بار ناگهانی روی سرور اصلی.

چرا پاک کردن کل کش خطرناک است؟

وقتی کل کش پاک می‌شود، لحظه‌ای پس از آن تقریباً همهٔ درخواست‌ها MISS می‌شوند و مستقیم به سرور اصلی می‌روند. سروری که در حالت عادی فقط بخش کوچکی از ترافیک را پاسخ می‌داد، ناگهان باید بخش بزرگ آن را تحمل کند. اگر سرور برای این بار آماده نباشد، کند می‌شود، workerهایش پر می‌شوند و CDN به کاربران خطای 5xx نشان می‌دهد. بدتر اینکه صفحه‌های خطا گاهی خودشان کش می‌شوند. این سناریو و راه تشخیصش در مقالهٔ خطاهای 5xx در CDN آمده است.

اگر مجبور به پاک کردن کل کش هستید:

• در ساعت کم‌ترافیک انجام دهید.
• پیش از آن مطمئن شوید سرور اصلی منابع آزاد کافی دارد؛ وضعیت را با ابزارهای بررسی مصرف CPU و رم ببینید.
• پس از آن، صفحه‌های مهم را خودتان یک بار باز کنید تا دوباره در کش قرار بگیرند.
• چند دقیقه لاگ خطای سرور و داشبورد CDN را زیر نظر بگیرید.

Purge از طریق API

برای اینکه پاک کردن کش بخشی از روند انتشار شود و فراموش نشود، بیشتر CDNها API دارند. یک نمونهٔ کلی با curl:

curl -X POST "https://api.cdn-provider.example/zones/ZONE_ID/purge" \
  -H "Authorization: Bearer $CDN_API_TOKEN" \
  -H "Content-Type: application/json" \
  --data '{"files":["https://example.com/","https://example.com/pricing"]}'

آدرس دقیق API و قالب داده در هر CDN متفاوت است و باید از مستندات همان سرویس برداشته شود. توکن API را با کمترین دسترسی لازم، یعنی فقط مجوز Purge برای همان دامنه، بسازید و در متغیر محیطی یا مدیر اسرار نگه دارید؛ هرگز در کد یا مخزن گیت قرار ندهید.

با این API می‌توانید Purge را در اسکریپت انتشار قرار دهید تا پس از هر استقرار، فقط صفحه‌های تغییرکرده پاک شوند. سیستم‌های مدیریت محتوا هم معمولاً افزونه‌ای دارند که با ویرایش هر نوشته، آدرس‌های مربوط را خودکار Purge می‌کند.

جایگزین بهتر: نیاز به Purge را کم کنید

بهترین Purge، Purgeی است که لازم نباشد. دو راهبرد اصلی:

نام فایل نسخه‌دار برای فایل‌های استاتیک. وقتی ابزار ساخت، اثر انگشت محتوا را در نام فایل قرار می‌دهد، مثل app.3f9a2c.css، هر تغییر یک فایل با نام جدید تولید می‌کند. صفحهٔ HTML به نام جدید اشاره می‌کند و فایل قدیمی دیگر درخواست نمی‌شود. این فایل‌ها را می‌توانید برای مدت بسیار طولانی کش کنید و هرگز Purge نکنید.

مدت کش کوتاه برای HTML. صفحه‌های HTML را با مدت کوتاهی در CDN کش کنید. این‌طور حتی بدون Purge، تغییرات پس از مدت کوتاهی خودشان به کاربران می‌رسند و Purge فقط برای تغییرات فوری لازم است. چگونگی تنظیم این مدت‌ها در راهنمای Cache-Control و قوانین کش آمده است.

Purge یا نام نسخه‌دار؟

Purge دستی یا API

• برای HTML و محتوای پویا
• تغییر فوری در همهٔ لبه‌ها
• نیازمند یادآوری یا اتوماسیون
• پاک کردن گسترده بار سرور را بالا می‌برد

در برابر

نام فایل نسخه‌دار

• برای CSS، JS و فایل‌های ساخت
• هرگز به Purge نیاز ندارد
• کش بسیار طولانی و امن
• خودکار توسط ابزار ساخت

بررسی نتیجهٔ Purge

پس از Purge، مطمئن شوید نسخهٔ جدید تحویل داده می‌شود. هدر وضعیت کش در اولین درخواست پس از Purge باید MISS یا معادل آن باشد و در درخواست‌های بعدی HIT:

curl -sI https://example.com/pricing | grep -iE "cache|age|last-modified"

اگر پس از Purge همچنان محتوای قدیمی می‌بینید، به این موارد شک کنید:

• کش مرورگر: CDN پاک شده اما مرورگر شما نسخهٔ خودش را دارد. با پنجرهٔ خصوصی یا curl تست کنید.
• آدرس متفاوت: نسخهٔ با www یا با رشتهٔ کوئری را پاک نکرده‌اید.
• کش دیگری در مسیر: کش برنامه، کش افزونهٔ CMS یا کش Nginx روی سرور اصلی هنوز نسخهٔ قدیمی را تحویل می‌دهد و CDN همان را دوباره ذخیره می‌کند. ابتدا کش‌های سمت سرور را پاک کنید، بعد CDN را.
• زمان انتشار: در برخی CDNها Purge چند ثانیه طول می‌کشد تا به همهٔ لبه‌ها برسد.

با ترکیب نام فایل نسخه‌دار، مدت کش مناسب و Purge دقیق، CDN هم سرعت بالا می‌دهد و هم محتوای همیشه به‌روز.

سؤالات متداول