پهنای باند، سرعت پورت و ترافیک سرور: تفاوت به زبان ساده

واحدها را اشتباه نگیرید

هر بایت ۸ بیت است. پس پورت ۱ گیگابیت بر ثانیه در بهترین حالت حدود ۱۲۵ مگابایت در ثانیه منتقل می‌کند.

پهنای باند (سرعت)

• حداکثر سرعت لحظه‌ای پورت
• واحد: بیت بر ثانیه (Mbps/Gbps)
• مثل عرض لوله

در برابر

ترافیک (حجم)

• مجموع دادهٔ منتقل‌شده در یک بازه
• واحد: بایت (GB/TB)
• مثل حجم آبی که عبور کرده

پورت ۱، ۱۰ یا ۲۵ گیگ یعنی چه؟

سرعت پورت، سقف سرعت لحظه‌ای کارت شبکهٔ سرور است. اگر هم‌زمان هزار کاربر از سرور شما فایل دانلود کنند، پورت ۱ گیگ بین همه تقسیم می‌شود و سهم هر نفر حدود ۱ مگابیت است؛ با پورت ۲۵ گیگ (مثل سرور ایران کلودیفای) سهم هر کاربر تا ۲۵ برابر بیشتر می‌شود. البته سرعت واقعی به شبکهٔ کاربر، مسیر و دیتاسنتر هم بستگی دارد.

ترافیک ماهانهٔ سایت را چطور حساب کنیم؟

ترافیک ماهانه ≈ بازدید ماهانه × صفحه در هر بازدید × حجم متوسط هر صفحه

مثال: ۳۰٬۰۰۰ بازدید × ۳ صفحه × ۲ مگابایت = ۱۸۰٬۰۰۰ مگابایت ≈ ۱۸۰ گیگابایت در ماه. روی سرور ایران کلودیفای با نرخ ۱٬۲۵۰ تومان برای هر گیگ دانلود، حدود ۲۲۵٬۰۰۰ تومان.

برای API یا ربات، حجم هر درخواست معمولاً چند کیلوبایت است و ترافیک بسیار کمتر است؛ برای سرور دانلود یا ویدیو، بسیار بیشتر.

ورودی، خروجی، داخلی و بین‌الملل

• ترافیک خروجی (دانلود): داده‌ای که سرور به کاربران می‌فرستد؛ معمولاً مبنای هزینه است.
• ترافیک ورودی (آپلود): داده‌ای که به سرور ارسال می‌شود؛ در کلودیفای رایگان است.
• داخلی و بین‌الملل: برخی ارائه‌دهندگان ایرانی این دو را با نرخ متفاوت حساب می‌کنند؛ در سرور ایران کلودیفای یک نرخ ثابت برای دانلود اعمال می‌شود.

وقتی ترافیک تمام شود چه می‌شود؟

بسته به مدل ارائه‌دهنده: سرعت محدود می‌شود، سرویس قطع می‌شود یا هزینهٔ اضافه اعمال می‌شود. در مدل پرداخت به‌ازای مصرف، «تمام شدن» معنا ندارد و فقط به‌اندازهٔ مصرف از کیف پول کسر می‌شود. در سرورهای خارج سهمیه‌دار، بستهٔ اضافه قابل خرید است. تعرفهٔ ترافیک کلودیفای

چطور مصرف ترافیک را کم کنیم؟

• تصاویر را به WebP یا AVIF تبدیل و ابعادشان را متناسب کنید.
• فشرده‌سازی gzip یا Brotli را در Nginx یا Apache فعال کنید.
• هدر Cache-Control را برای فایل‌های ثابت تنظیم کنید تا مرورگر آن‌ها را دوباره دانلود نکند.
• مصرف را پایش کنید؛ مثلاً با vnstat روی لینوکس:

sudo apt install -y vnstat
vnstat -m

مثال‌های واقعی برای انواع سرویس

حداکثر ترافیک قابل انتقال با یک پورت

پهنای باند سقف نظری ترافیک را تعیین می‌کند. پورت ۱ گیگابیت بر ثانیه در حالت کاملاً اشباع:

۱۲۵ مگابایت در ثانیه × ۸۶٬۴۰۰ ثانیه ≈ ۱۰٫۸ ترابایت در روز

در عمل هیچ سروری ۲۴ ساعت با حداکثر سرعت کار نمی‌کند، اما این محاسبه نشان می‌دهد چرا پورت سریع بدون سهمیهٔ ترافیک کافی یا هزینهٔ مشخص معنای چندانی ندارد.

چطور مصرف ترافیک را دقیق اندازه بگیریم؟

# مصرف زندهٔ هر اتصال (نصب: apt install iftop)
sudo iftop -i eth0

# آمار روزانه و ماهانه
vnstat -d
vnstat -m

# بزرگ‌ترین فایل‌های ارسال‌شده در لاگ Nginx
awk '{print $10, $7}' /var/log/nginx/access.log | sort -nr | head -20

خروجی دستور سوم نشان می‌دهد کدام فایل‌ها بیشترین حجم را مصرف کرده‌اند؛ معمولاً تصاویر بزرگ، ویدیو یا فایل‌های zip.

ترافیک غیرعادی: نشانهٔ مشکل

افزایش ناگهانی ترافیک خروجی همیشه به‌معنای کاربران بیشتر نیست. علت‌های رایج:

• ربات‌های خزنده یا اسکرپرها که مدام صفحات را دانلود می‌کنند.
• لینک مستقیم (Hotlink) سایت‌های دیگر به تصاویر و فایل‌های شما.
• نفوذ به سرور و استفاده از آن برای ارسال اسپم یا حمله؛ چک‌لیست امنیت را اجرا کنید.

با بررسی لاگ و محدود کردن نرخ درخواست (rate limit) در Nginx می‌توانید جلوی مصرف بی‌مورد را بگیرید.

ترافیک در CDN

وقتی سایت پشت CDN است، بخش زیادی از ترافیک خروجی از لبه‌های CDN سرو می‌شود و ترافیک سرور اصلی کاهش می‌یابد؛ در عوض، ترافیک CDN مبنای هزینه است. در CDN کلودیفای هر گیگ ۱٬۰۰۰ تومان است و ۱۵ گیگ هدیه دارد. مقدمه در CDN چیست.

سؤالات متداول